X-Ray Cihazı Zararlı mı? Radyasyon, Yiyecekler ve Elektronik Cihazlar
Güvenlik X-ray cihazı yanından geçen insana zarar verecek düzeyde radyasyon yaymaz. Işın kurşun kaplı tünelin içinde kalır ve yalnızca bandın üstündeki eşyayı tarar. Cihazın dış yüzeyinde bir saat durmanın dozu, tek bir diş röntgeninin beşte birinden azdır. Taranan yiyecek, ilaç, telefon ve bilgisayar da zarar görmez. Uyulması gereken kural, tünele insan ya da hayvan sokmamaktır.
X-ray Cihazı Radyasyon Yayar mı?
X ray cihazı radyasyon yayar ama ışın tünelin içinde kalır. Cihaz eşyanın içini görmek için X ışını üretir. Işın eşya tünele girdiği anda açılır, eşya çıkınca kapanır. Tünelin gövdesi kurşunla kaplıdır. Giriş ve çıkış ağızlarında da kurşunlu perdeler sarkar. Dışarıya taşan ışın bu yüzden çok küçüktür.
Türkiye’de bu sınırı Nükleer Düzenleme Kurumu belirliyor. NDK’ya göre cihazın her yüzeyinde, 10 cm uzaktan ölçülen doz hızı saatte 1 mikrosievert’i aşmıyorsa cihaz lisanstan muaf tutulabilir.
HI-SCAN 6040C’nin föyüne göre cihazın dış yüzeyindeki doz hızı saatte 1 mikrosievert’in altındadır.
X-ray Cihazı Ne Kadar Radyasyon Yayar?
| Durum | Yaklaşık doz | Kaynak |
|---|---|---|
| HI-SCAN 6040C’nin dış yüzeyinde bir saat durmak | 1 µSv’den az | HI-SCAN 6040C föyü |
| Tek bir diş röntgeni | 5 µSv | RadiologyInfo |
| Panoramik diş röntgeni | 25 µSv | RadiologyInfo |
| ABD’de doğu kıyısından batı kıyısına tek yön uçuş | 35 µSv | CDC |
| Göğüs röntgeni | 100 µSv | RadiologyInfo |
| Doğal kaynaklardan bir yılda alınan doz (ABD ortalaması) | 3.000 µSv | RadiologyInfo |
İlk satır bir üst sınırdır ve cihazın yüzeyine yaslanıp bir saat beklemek anlamına gelir. Yanından geçen kişi birkaç saniyede uzaklaştığı için aldığı doz bunun çok altında kalır.
İnsan Sağlığına Etkisi Var mı, Kanser Yapar mı?
Yanından geçen ya da eşyasını taratan kişi için ölçülebilir bir etki beklenmez. İyonlaştırıcı radyasyonun sağlık riski alınan dozla artar ve bagaj X-ray’inin dışarıya verdiği doz, herkesin doğadan aldığı radyasyonun yanında çok küçüktür. Risk ancak kişi tünelin içine girerse söz konusu olur. Cihazların girişinde perde, iki ucunda acil durdurma butonu bulunmasının ve görevlilerin kimseyi banda çıkarmamasının sebebi de budur.
Yolculardan ya da müşterilerden “zararlı mı” konusunda en sık gelen soru ve verdiğimiz cevap. Sahadan uzman görüşleri:
Soru : Kapı tipi metal dedektörlerini X-ray cihazı sanmaları nedeniyle , Kapı tipi metal detektörlerinden geçerken herhangi bir radyasyona maruz kalıyor muyuz? Bu cihazlar X-Ray cihazlarıyla aynı teknolojiyi mi kullanıyor? Ayrıca X-Ray bagaj kontrol cihazından geçirilen yiyecek ve içecekler radyasyona maruz kaldığı için sağlığa zararlı hâle gelir mi?
Cevap : ] Kapı tipi metal detektörleri: X-Ray ışını kullanmaz. İyonlaştırıcı radyasyon üretmez. Elektromanyetik alan oluşturarak metal nesneleri algılar.
Gıda X-Ray ışınlarını alır ve ışınlar gıdanın içinden geçer. Tarama sonrasında gıdanın üzerinde radyasyon kalmaz. Gıda radyoaktif hâle gelmez. Normal güvenlik taramasından geçmiş yiyecek ve içecekler tüketilebilir.
Çocuklara ve Bebeklere Zarar Verir mi?
Cihazın yanında durmak çocuklar ve bebekler için de yetişkinlerle aynıdır. Ama bir çocuğu ya da bebeği bandın üstüne koymak, puseti bebekle birlikte tünele sokmak ya da bir evcil hayvanı taşıma çantasıyla taratmak asla yapılmamalı. Puset ve taşıma çantası boş taranır. Bebek ve hayvan kişiyle birlikte kapı dedektöründen ya da el aramasıyla geçer.
Kapı dedektörü X ışını kullanmaz. Hamilelerin ve kalp pili kullananların kapı dedektöründen geçişiyle ilgili bilgiyi kapı dedektörü rehberinin sık sorulan sorularında bulabilirsiniz.
Yiyeceklere ve İlaçlara Zarar Verir mi?
Zarar vermez. X ışını yiyeceğin içinden geçip gider, geride radyasyon bırakmaz ve yiyeceği radyoaktif yapmaz. Taranan yemek olduğu gibi yenebilir. ABD Gıda ve İlaç Dairesi’ne (FDA) göre güvenlik taramasında bir eşyanın aldığı doz 1 milirad (10 mikrogray) ya da daha azdır.
Gıdaları mikroplardan arındırmak için uygulanan ışınlamanın en düşük dozu ise 30.000 rad, yani bagaj taramasının en az 30 milyon katı. FDA, güvenlik taramasından geçen yiyecek, içecek, ilaç ve kozmetikte bilinen bir olumsuz etki olmadığını belirtiyor.
Bazı insülin pompası ve sürekli şeker ölçüm sensörü üreticileri ise cihazın X-ray’den geçirilmemesini öneriyor. Bu tür bir cihaz taşıyan kişi üreticinin kullanma kılavuzuna bakmalı ve gerekirse görevliden elle kontrol istemeli.
Telefona ve Laptopa Zarar Verir mi?
FDA’ya göre güvenlik X-ray’i elektronik cihazlara zarar vermiyor. Telefonun, dizüstü bilgisayarın, kameranın ve hafıza kartlarının içindeki veriler de silinmiyor. Bazı havalimanlarında dizüstü bilgisayarın çantadan çıkarılması istenir. Bunun sebebi cihaza zarar vermesi değil, ekranda çantanın geri kalanını örtmesidir.
HI-SCAN 6040C, ISO 1600’e kadar olan fotoğraf filmlerini bozmadan tarıyor. Daha hassas filmler ya da defalarca taranacak filmler için görevliden elle kontrol istenebilir.
AVM, Havalimanı ve Cezaevindeki Cihazlar Aynı mı?
Bagaj ve çanta taraması yapan cihazlar her yerde aynı teknolojiyi kullanır. AVM girişindeki cihazla havalimanındaki arasındaki fark insana yönelik doz değil, tünelin boyudur. İkisi de aynı NDK sınırına tabidir.
Bazı cezaevlerinde ve maden ocaklarında ise kişinin kendisini tarayan vücut X-ray’leri kullanılıyor. Bunlar bagaj X-ray’inden farklı bir cihaz grubu ve kişiye düşük bir doz veriyor. Havalimanlarında görülen vücut tarayıcılarının çoğu ise X ışını yerine milimetre dalga gibi farklı teknolojilerle çalışıyor.
Operatörler İçin Risk Var mı?
Operatör gün boyu cihazın başında oturur, en çok soruyu da o sorar. Aldığı doz cihazın dış yüzeyindeki doz hızıyla sınırlıdır ve yüzeyden uzaklaştıkça hızla düşer. NDK’nın sık sorulan sorular sayfasına göre güvenlik uygulamalarında dozimetre kullanımı uygulamanın türüne göre zorunlu olabiliyor ve dozimetri hizmeti yalnızca NDK’nın yetkilendirdiği kuruluşlardan alınabiliyor.
” Kurulum sonrası ilk devreye alma işleminde radyasyon doz kontrolü tarafımızca yapılmakta olup, kullanıcı kurum / kuruluşun NDK ‘dan kullanma ve bulundurma lisansı alması gerekmektedir. “
” Kurulumdan sonra cihaz yüzeyinde ölçtüğümüz tipik bir değer. 2,2 µSv (0,22 mrem) ‘dir.”
Operatörün ekranda tehlikeli maddeyi nasıl ayırt ettiği konusunu X-ray cihazı renkleri yazısında bulabilirsiniz.
Kaynaklar
Nükleer Düzenleme Kurumu, Sıkça Sorulan Sorular
FDA, Frequently Asked Questions about Cabinet X-ray Systems
RadiologyInfo, Radiation Dose in X-Ray and CT Exams
Smiths Detection, HI-SCAN 6040C teknik föyü